على زمانى قمشه اى
305
هيئت ونجوم اسلامى ( فارسي )
ب - يك رشته نخ نازك ومحكم ، يا يك صفحه كاغذ با لبهء صاف ومستقيم ويك نقاله . آنگاه به طريق زير عمل مىشود : نخست محل مكة معظمه وشهر مورد نظر بر روى كره مشخص مىشود ، سپس نخ نازك ومحكم را بين شهر مورد نظر ومكة از دو سر ، بر روى كره مىكشيم ، زاويهء نخ با امتداد نصف النهار شهر مورد نظر ، « جهت انحراف قبله » را معين مىكند ، وبه كمك نقّاله مىتوان اندازهء زاويهء را به دست آورد ، يا اينكه زاويه ايجاد شده را بر روى كاغذ منتقل وسپس اندازهگيرى مىكنيم ، بايد بسيار دقت كرد كه نخ بر روى كره نلغزد وگرنه موجب اشتباه مىشود ، به ويژه اگر فاصله بين شهر ومكة زياد باشد انحناى زياد كره سبب لغزيدن نخ مىگردد ، همچنين بايد امتداد نخ را از طرف شهر مورد نظر به جانب مكّه با چشم نشانه رفته واز كجى آن جلوگيرى كنيم ، اين نخ به منزلهء قوسي از يك دايرهء عظيمه است . نيز بجاى نخ مىتوان از لبهء صاف ومستقيم يك صفحه كاغذ استفاده كرد . 4 - تعيين جهت قبله از امتداد سايه در روز معين : اين روش بر اندازه ميل خورشيد استوار است . ميل ( ؟ ) خورشيد از استواى سماوي در شمال مثبت ( + ) ودر جنوب آن منفى است . مقادير ميل از 5 / 23 - در أول زمستان تا تقريبا 5 / 23 + درجه در أول تابستان متغيّر است واندازه آن حتى در طول روز متفاوت مىشود . بهترين راه تعيين سمت قبله روزهايى است كه آفتاب در لحظه ظهر شرعي در مكة معظمه در سمت الرأس قرار گيرد ، با تعيين اين وقت در